Илимий Китептер

Кеңеш Жусуповдун чыгармачылык изденүүлөрү

Өмүров Бактыяр Жанышбекович

Жер-энени көз жаш менен эритип жиберчүдөй болот. Бир оокумда көз жаш да Жер-эненин жүрөгүнө жеттиби, теребел сумсайып, жер да ичинен күңгүрөнүп ыйлагансыйт. Мээрман Жер-эне койнуна катып чоңойткон Адам-эненин мурунку шылдыңдарын, капарына албай жүргөн күнөөлөрүн кечирип, аттиң ага кайра да бир кайгылуу учурда жардамга келип, баладай бооруна кысып сооротуп турду.” [Жусупов, К. Жүрөгүм менин тоолордо. – Фрунзе: Кыргызстан, 1972. – 42-б.]. Аңгемеге пикир айткан айрым адабиятчылар белгилегендей, аңгемеден каармандын мүнөзүнүн өнүгүп-өзгөрүү динамикасын издөөнүн зарылчылыгы жок. Бирок, автор мүнөз түзүүгө атайын басым жасабаса дагы, адам баласынын тагдырына оор мүшкүл салган согуштун кесепети ошол учурдагы адамдардын жан дүйнөсүнө тийгизген таасирин Батманын катты алгандагы, аны жеткирип бараткандагы аянычтуу абалы аркылуу жеткиликтүү ачып бере алган. Чыгармада бизге көндүм болгон окуясы даана, кызыктуу сюжеттин курулбагандыгы аны чакан психологиялык сүрөттөмөгө жакындатып турат. Жазуучу кайсы бир басма сөзгө берген маегинде “Эне кудурети” тунгуч аңгемем” – деп белгилейт [Жусупов, К. Жаншерик. – Бишкек: Бийиктик, 2007. – 497-б.]. Анын үстүнө бир түндө жазып бүтүргөндүгүн айтат. К.Жусуповдун муунун “согуштун балдары” деп койсок болот. Жазуучунун бардык эле калем кармаган замандаштары чыгарма жазууда “согуш” темасынан четтеп өтө алышкан эмес.